<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 skin-theme-clientpref-day vector-sticky-header-enabled" lang="de" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Max Bill</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Max_Bill"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/mediawiki.page.gallery.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link href="./_mw_/ext.gadget.citeRef.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.defaultPlainlinks.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonHide.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonLayout.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonStyle.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiDarkmode.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiResponsive.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.specialSearch.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Max_Bill rootpage-Max_Bill skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Max Bill</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="de" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="de" dir="ltr">
<p><b>Max Bill</b> (* <a href="22._Dezember" title="22. Dezember">22. Dezember</a> <a href="1908" title="1908">1908</a> in <a href="Winterthur" title="Winterthur">Winterthur</a>; † <a href="9._Dezember" title="9. Dezember">9. Dezember</a> <a href="1994" title="1994">1994</a> in <a href="Berlin" title="Berlin">Berlin</a>) war ein Schweizer <a href="Architekt" title="Architekt">Architekt</a>, <a href="K%C3%BCnstler" title="Künstler">Künstler</a> und als Maler einer der Vertreter der <a href="Z%C3%BCrcher_Schule_der_Konkreten" title="Zürcher Schule der Konkreten">Zürcher Schule der Konkreten</a>. Er arbeitete als <a href="Hochschullehrer" title="Hochschullehrer">Hochschullehrer</a> und <a href="Nationalrat_(Schweiz)" title="Nationalrat (Schweiz)">Nationalrat</a> der <a href="Schweiz" title="Schweiz">Schweizerischen Eidgenossenschaft</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Leben">Leben</h2></div>
<p>Max Bill war der Neffe des Malers <a href="Ernst_Samuel_Geiger" title="Ernst Samuel Geiger">Ernst Samuel Geiger</a> und hielt sich oft auf dessen Anwesen in <a href="Ligerz" title="Ligerz">Ligerz</a> auf. Bill machte von 1924 bis 1927 eine Lehre als <a href="Goldschmied" title="Goldschmied">Silberschmied</a> an der <a href="Kunstgewerbeschule_Z%C3%BCrich" class="mw-redirect" title="Kunstgewerbeschule Zürich">Kunstgewerbeschule Zürich</a>. Im Alter von 16 Jahren wurde er 1925 mit seinen Schülerarbeiten an die <i><a href="Exposition_internationale_des_Arts_D%C3%A9coratifs_et_industriels_modernes" class="mw-redirect" title="Exposition internationale des Arts Décoratifs et industriels modernes">Exposition internationale des Arts Décoratifs et industriels modernes</a></i> in <a href="Paris" title="Paris">Paris</a> eingeladen, wo ihn besonders die <a href="Kunstwerk" title="Kunstwerk">Werke</a> von <a href="Le_Corbusier" title="Le Corbusier">Le Corbusier</a>, <a href="Konstantin_Stepanowitsch_Melnikow" title="Konstantin Stepanowitsch Melnikow">Konstantin Stepanowitsch Melnikow</a> und <a href="Josef_Hoffmann_(Architekt)" title="Josef Hoffmann (Architekt)">Josef Hoffmann</a> beeindruckten. Ebenfalls gewann er 1925 in einem offenen Wettbewerb für die Schokoladenfabrik Suchard den ersten Preis mit seinem Plakatentwurf.<sup id="cite_ref-1" class="reference"><a href="#cite_note-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> 1927–1928 studierte er in <a href="Dessau" title="Dessau">Dessau</a> am <a href="Bauhaus" title="Bauhaus">Bauhaus</a>, wo zu dieser Zeit <a href="Josef_Albers" title="Josef Albers">Josef Albers</a>, <a href="Wassily_Kandinsky" title="Wassily Kandinsky">Wassily Kandinsky</a>, <a href="Paul_Klee" title="Paul Klee">Paul Klee</a>, <a href="L%C3%A1szl%C3%B3_Moholy-Nagy" title="László Moholy-Nagy">László Moholy-Nagy</a> und <a href="Oskar_Schlemmer" title="Oskar Schlemmer">Oskar Schlemmer</a> lehrten.
</p><p>Bill lernte 1929 die in Mulhouse geborene <a href="Schauspieler" title="Schauspieler">Schauspielerin</a> und <a href="Variet%C3%A9" title="Varieté">Varietékünstlerin</a> <a href="Nusch_%C3%89luard" title="Nusch Éluard">Maria Benz</a> kennen. Sie wohnte für kurze Zeit bei ihm an der Stadelhoferstrasse 27 in Zürich.<sup id="cite_ref-2" class="reference"><a href="#cite_note-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Bill gab ihr den Namen «Nusch», auch arbeitete sie für ihn als Assistentin.<sup id="cite_ref-3" class="reference"><a href="#cite_note-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Die Fremdenpolizei wollte Nusch ausweisen, und die darauf geplante Heirat mit Nusch scheiterte am Widerstand seines Vaters Erwin.<sup id="cite_ref-4" class="reference"><a href="#cite_note-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Darauf heiratete Max 1931 die <a href="Cello" class="mw-redirect" title="Cello">Cellistin</a> und <a href="Fotograf" title="Fotograf">Fotografin</a> <a href="Binia_Bill" title="Binia Bill">Binia Spoerri</a> (* 1904<sup id="cite_ref-5" class="reference"><a href="#cite_note-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>), die 1988 verstarb. Aus dieser seiner ersten Ehe ging als einziges Kind <a href="Jakob_Bill" title="Jakob Bill">Jakob Bill</a> (* 1942) hervor. Dessen Sohn David, (1976–2018)<sup id="cite_ref-6" class="reference"><a href="#cite_note-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> war ebenfalls als Künstler tätig.<sup id="cite_ref-7" class="reference"><a href="#cite_note-7"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Ab 1929 war Bill sowohl praktisch als auch theoretisch als Architekt, seit 1932 auch als Bildhauer, Grafiker und Maler tätig. Von 1932 bis 1937 war er Mitglied der Künstlerbewegung <i><a href="Abstraction-Cr%C3%A9ation" title="Abstraction-Création">Abstraction-Création</a></i> in <a href="Paris" title="Paris">Paris</a>, 1935 lernte er deren Initianten, den Künstler <a href="Georges_Vantongerloo" title="Georges Vantongerloo">Georges Vantongerloo</a>, persönlich kennen.<sup id="cite_ref-8" class="reference"><a href="#cite_note-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> 1936 definierte er in einem <a href="Ausstellungskatalog" title="Ausstellungskatalog">Ausstellungskatalog</a> des <a href="Kunsthaus_Z%C3%BCrich" title="Kunsthaus Zürich">Kunsthauses Zürich</a> seine Vorstellung von <a href="Konkrete_Kunst" title="Konkrete Kunst">«Konkreter Kunst»</a> und wurde zu einem ihrer wichtigsten Vertreter in der <a href="Z%C3%BCrcher_Schule_der_Konkreten" title="Zürcher Schule der Konkreten">Zürcher Schule der Konkreten</a> – einer von der Kunstgewerbeschule Zürich ausgehenden Kunstströmung der Malerei – sowie der davon inspirierten, 1937 gegründeten <i>Vereinigung moderner Schweizer Künstler</i> – <a href="Allianz_(K%C3%BCnstlergruppe)" title="Allianz (Künstlergruppe)">Allianz</a>. Seit 1936 war er auch als <a href="Publizist" title="Publizist">Publizist</a> aktiv und gründete 1941 den Allianz-Verlag. 1938 wurde er Mitglied des <i><a href="Congr%C3%A8s_International_d%E2%80%99Architecture_Moderne" class="mw-redirect" title="Congrès International d’Architecture Moderne">Congrès International d’Architecture Moderne</a></i>.
</p><p>Als Leiter des Bereichs «Bilden und Gestalten» war er von 1961 bis 1964 Architekt für die <a href="Expo64" class="mw-redirect" title="Expo64">Expo64</a> – die <a href="Schweizerische_Landesausstellung" title="Schweizerische Landesausstellung">Schweizerische Landesausstellung</a> in <a href="Lausanne" title="Lausanne">Lausanne</a>. Aus dieser Zeit stammen auch zwei Villen in <a href="Erberich_(Odenthal)" title="Erberich (Odenthal)">Erberich</a> bei <a href="Leverkusen" title="Leverkusen">Leverkusen</a>, die mit <a href="Oswald_Mathias_Ungers" title="Oswald Mathias Ungers">O.M. Ungers</a> als Kontaktarchitekt realisiert wurden.<sup id="cite_ref-9" class="reference"><a href="#cite_note-9"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>1991 heiratete Bill seine langjährige Lebenspartnerin, die <a href="Kunsthistoriker" title="Kunsthistoriker">Kunsthistorikerin</a> <a href="Angela_Thomas" title="Angela Thomas">Angela Thomas</a>, die mit ihm seit 1974 verschiedene Ausstellungen kuratiert hatte.<sup id="cite_ref-film_bill_das_absolute_augenmass_10-0" class="reference"><a href="#cite_note-film_bill_das_absolute_augenmass-10"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Bill brach am 9. Dezember 1994 vor seiner Rückreise nach Zürich auf dem <a href="Flughafen_Berlin-Tegel" title="Flughafen Berlin-Tegel">Flughafen Berlin-Tegel</a> infolge eines <a href="Herzinfarkt" title="Herzinfarkt">Herzanfalls</a> zusammen und verstarb auf dem Transport in ein Krankenhaus. Nachdem die Stadt es abgelehnt hatte, die Urne gemäss Bills Wunsch in der von ihm entworfenen <a href="Z%C3%BCrich#Kunst_im_öffentlichen_Raum" title="Zürich">Pavillon-Skulptur</a> in Zürich beizusetzen, liess seine Witwe die Urne <a href="Exhumierung" title="Exhumierung">exhumieren</a> und verstreute die Asche an der Skulptur.<sup id="cite_ref-film_bill_das_absolute_augenmass_10-1" class="reference"><a href="#cite_note-film_bill_das_absolute_augenmass-10"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Nachlass">Nachlass</h2></div>
<p>Da Bill seinen Nachlass nicht geregelt hatte, kam es zu einer paritätischen Erbteilung zwischen seinem Sohn und seiner Witwe. In der Folge gründeten beide Erben unabhängig voneinander je eine Stiftung.<sup id="cite_ref-die_hueter_des_max-bill-hauses_11-0" class="reference"><a href="#cite_note-die_hueter_des_max-bill-hauses-11"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Bills Sohn Jakob gründete 1996 die Schweizer <i>max, binia + jakob bill stiftung</i>. Deren Zweck ist die Sammlung und Pflege von Werken der Familie Bill, die Förderung der wissenschaftlichen Forschung sowie die Verbreitung und Veröffentlichung für Interessierte.
</p><p>1997 gründete Angela Thomas die <i>max bill georges vantongerloo stiftung</i> mit Sitz in dem von Max Bill 1967/1968 erbauten Wohn- und Atelierhaus in <a href="Zumikon" title="Zumikon">Zumikon</a>. Die Stiftung bezweckt, repräsentative Teile des Werkes der beiden miteinander befreundeten Künstler Vantongerloo und Bill sowie das Haus Bill Zumikon der Öffentlichkeit zugänglich zu machen.<sup id="cite_ref-12" class="reference"><a href="#cite_note-12"><span class="cite-bracket">[</span>12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup id="cite_ref-13" class="reference"><a href="#cite_note-13"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Lehr-_und_Vortragstätigkeit"><span id="Lehr-_und_Vortragst.C3.A4tigkeit"></span>Lehr- und Vortragstätigkeit</h2></div>
<p>1944/1945 erhielt Bill seinen ersten <a href="Lehrbeauftragter" title="Lehrbeauftragter">Lehrauftrag</a> an der Zürcher Kunstgewerbeschule. In dieser Zeit schloss er Freundschaft mit <a href="Franti%C5%A1ek_Kupka" title="František Kupka">František Kupka</a>. Von 1951 bis 1953 war er mit <a href="Otl_Aicher" title="Otl Aicher">Otl Aicher</a> und <a href="Inge_Aicher-Scholl" title="Inge Aicher-Scholl">Inge Aicher-Scholl</a> Mitbegründer der <a href="HfG_Ulm" class="mw-redirect" title="HfG Ulm">Ulmer Hochschule für Gestaltung</a> (HfG) und entwarf ihr Schulgebäude. Von 1953 bis 1956 war er deren erster Rektor. 1957 kehrte er nach <a href="Z%C3%BCrich" title="Zürich">Zürich</a> zurück. Zwischen 1967 und 1974 hatte Bill den Lehrstuhl für Umweltgestaltung an der <a href="Hochschule_f%C3%BCr_bildende_K%C3%BCnste_Hamburg" title="Hochschule für bildende Künste Hamburg">Hochschule für bildende Künste Hamburg</a> inne. 1973 wurde er assoziiertes Mitglied der <a href="Koninklijke_Vlaamse_Academie_van_Belgi%C3%AB_voor_Wetenschappen_en_Kunsten" class="mw-redirect" title="Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten">Königlich Flämischen Akademie für Wissenschaften und Künste Belgiens</a> in <a href="Br%C3%BCssel" title="Brüssel">Brüssel</a> und 1976 Mitglied der <a href="Akademie_der_K%C3%BCnste_(Berlin)" title="Akademie der Künste (Berlin)">Akademie der Künste</a> in Berlin.
</p><p>Zusätzlich zu seiner <a href="Lehren" title="Lehren">Lehrtätigkeit</a> verfasste er zahlreiche Bücher, hielt Vorträge über Kunst, Architektur, Design und trat auf <a href="Tagung" title="Tagung">Tagungen</a> rund um den Globus auf. Zu seinen Büchern zählen insbesondere solche über Le Corbusier, Wassily Kandinsky, <a href="Ludwig_Mies_van_der_Rohe" title="Ludwig Mies van der Rohe">Ludwig Mies van der Rohe</a> und <a href="Theorie_der_Kunst" title="Theorie der Kunst">Theorie der Kunst</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Politisches_Leben">Politisches Leben</h2></div><p>
In seinen jungen Jahren war Bill – wie auch sein Kollege <a href="Richard_Paul_Lohse" title="Richard Paul Lohse">Richard Paul Lohse</a> – ein engagierter <a href="Antifaschist" class="mw-redirect" title="Antifaschist">Antifaschist</a>, protestierte gegen <a href="Kalter_Krieg" title="Kalter Krieg">Kalten Krieg</a>, <a href="Kernwaffe" title="Kernwaffe">atomare Aufrüstung</a>, <a href="Vietnamkrieg" title="Vietnamkrieg">Vietnamkrieg</a> und setzte sich bereits in den <a href="1950er" title="1950er">1950er</a> Jahren für Belange des <a href="Umweltschutz" title="Umweltschutz">Umweltschutzes</a> ein. Er sympathisierte mit der <a href="Freiwirtschaft" title="Freiwirtschaft">Freiwirtschaftslehre</a> <a href="Silvio_Gesell" title="Silvio Gesell">Silvio Gesells</a>. Bekanntgeworden war er mit ihr über seinen Architektenkollegen <a href="Hans_Bernoulli" title="Hans Bernoulli">Hans Bernoulli</a>. Dieser hatte gemeinsam mit Gesell und anderen den schweizerischen Freiwirtschaftsbund ins Leben gerufen.<sup id="cite_ref-14" class="reference"><a href="#cite_note-14"><span class="cite-bracket">[</span>14<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> In der von <a href="Hans_Timm" title="Hans Timm">Hans Timm</a> herausgegebenen freiwirtschaftlich-anarchistischen Zeitschrift <i>letzte politik</i><sup id="cite_ref-15" class="reference"><a href="#cite_note-15"><span class="cite-bracket">[</span>15<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> findet sich auch eine Anzeige, mit der Max Bill seine Dienste anbietet.<sup id="cite_ref-16" class="reference"><a href="#cite_note-16"><span class="cite-bracket">[</span>16<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Ihr Text lautete: </p><div class="Vorlage_Zitat" style="margin:1em 40px;">
<div style="margin:1em 0;"><blockquote lang="de-CH" style="margin:0;">
<p>«dessau: max bill, formgestalter bauhaus, dessau. entwürfe für architektur, reklame, grafik, innenausbau (metall, malerei, holz, textil) nur ganz modern»<sup id="cite_ref-17" class="reference"><a href="#cite_note-17"><span class="cite-bracket">[</span>17<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
</blockquote>
</div></div>
<p>Er wurde ein halbes Jahrhundert vom <a href="Staatsschutz#Situation_in_der_Schweiz" title="Staatsschutz">schweizerischen Staatsschutz</a> observiert, beginnend im Oktober 1936, nachdem er den in <a href="Deutsches_Reich_1933_bis_1945" class="mw-redirect" title="Deutsches Reich 1933 bis 1945">Nazideutschland</a> verfolgten <a href="Journalist" title="Journalist">Journalisten</a> Alfred Thomas bei sich versteckt hatte. Thomas wurde im Mai 1936 des <a href="Schweiz" title="Schweiz">Landes</a> verwiesen; sein weiteres Schicksal ist nicht bekannt. Für die Unterbringung wurde Bill mit einer Geldstrafe belegt, da er den <a href="Fl%C3%BCchtling" title="Flüchtling">Flüchtling</a> nicht bei der <a href="Einwohnerkontrolle" title="Einwohnerkontrolle">Einwohnermeldebehörde</a> gemeldet hatte. Weitere prominente politische Flüchtlinge aus dem <a href="Italienischer_Faschismus" title="Italienischer Faschismus">faschistischen Italien</a> und Deutschland kamen nach ihrer Flucht in die Schweiz zuerst bei ihm unter.<sup id="cite_ref-18" class="reference"><a href="#cite_note-18"><span class="cite-bracket">[</span>18<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Von 1961 bis 1968 war Bill Mitglied des <a href="Z%C3%BCrich#Legislative_–_Gemeinderat" title="Zürich">Zürcher Gemeinderates</a> und von 1967 bis 1971 des <a href="Nationalrat_(Schweiz)" title="Nationalrat (Schweiz)">Schweizer Nationalrates</a>. Portiert vom <a href="Landesring_der_Unabh%C3%A4ngigen" title="Landesring der Unabhängigen">Landesring der Unabhängigen</a>, war er als Parteiloser politisch aktiv.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Werk">Werk</h2></div>
<p>Bill schuf neben dem malerischen Werk, das oftmals aus flächig-geometrischen Farbfeldern besteht, zahlreiche <a href="Skulptur" title="Skulptur">Skulpturen</a> und stellte in <a href="Galerie_(Kunst)" title="Galerie (Kunst)">Galerien</a> und <a href="Museum" title="Museum">Museen</a> aus. Er war Teilnehmer der <a href="Documenta_1" title="Documenta 1">documenta 1</a> (1955), der <a href="Documenta_II" title="Documenta II">documenta II</a> (1959) und der <a href="Documenta_III" title="Documenta III">documenta III</a> (1964) in <a href="Kassel" title="Kassel">Kassel</a>. Seine erste Ausstellung in den <a href="Vereinigte_Staaten" title="Vereinigte Staaten">USA</a> fand 1963 in der Galerie von George William Staempfli in <a href="Manhattan" title="Manhattan">Manhattan</a>, <a href="New_York_City" title="New York City">New York</a>, statt, <a href="Retrospektive" title="Retrospektive">Retrospektiven</a> 1968–1969 im <a href="Kunsthaus_Z%C3%BCrich" title="Kunsthaus Zürich">Kunsthaus Zürich</a>, 1974 in der <a href="Buffalo_AKG_Art_Museum" title="Buffalo AKG Art Museum">Albright-Knox Art Gallery</a> in <a href="Buffalo" title="Buffalo">Buffalo</a>, im <a href="Los_Angeles_County_Museum_of_Art" title="Los Angeles County Museum of Art">Los Angeles County Museum of Art</a> und im <a href="San_Francisco_Museum_of_Modern_Art" title="San Francisco Museum of Modern Art">San Francisco Museum of Art</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Architektur">Architektur</h3></div>
<ul><li>Wohn- und Ateliergebäude Max Bill in Zürich (1932–1933)</li>
<li>Schweizer Pavillon auf der 6. <i>Triennale di Milano</i> in <a href="Mailand" title="Mailand">Mailand</a> (1936)</li>
<li>Schweizer Pavillon auf der 9. <i>Triennale di Milano</i> (1951)</li>
<li>Schulgebäude der <a href="Hochschule_f%C3%BCr_Gestaltung_Ulm" title="Hochschule für Gestaltung Ulm">Ulmer Hochschule für Gestaltung</a> (HfG) (1953–1955)</li>
<li>Pavillon der Stadt Ulm an der Landesausstellung Baden-Württemberg in Stuttgart (1955)</li>
<li>Bauten für die <a href="Expo_64" title="Expo 64">Expo 64</a> in <a href="Lausanne" title="Lausanne">Lausanne</a> (1961–1964): <a href="Th%C3%A9%C3%A2tre_Vidy-Lausanne" title="Théâtre Vidy-Lausanne">Expo-Theater</a></li>
<li>Zwei Villen in <a href="Erberich_(Odenthal)" title="Erberich (Odenthal)">Erberich (Odenthal)</a></li>
<li>Lavoitobel-Brücke, <a href="Tamins" title="Tamins">Tamins</a>, 1966–1967</li>
<li>Wohn- und Ateliergebäude Max Bill in <a href="Zumikon" title="Zumikon">Zumikon</a>, Kanton Zürich (1967–1968)<sup id="cite_ref-19" class="reference"><a href="#cite_note-19"><span class="cite-bracket">[</span>19<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Grafische_Reihen">Grafische Reihen</h3></div>
<ol><li><i>quinze variations sur un même thème / fünfzehn variationen über ein eigenes thema</i> (1935–1938), 250 Exemplare</li>
<li><i>trilogie</i> (1957), 33 Exemplare</li>
<li><i> 7 scarions</i> (1967), 100 Exemplare</li>
<li><i>11 x 4 : 4</i> (1963–1970), 133 Exemplare</li>
<li><i>fünf quantengleiche quadrate</i> (1972), 80 Exemplare</li>
<li><i>transcoloration in fünf quadraten</i> (1974), 100 Exemplare</li>
<li><i>16 constallations</i> (1974), 150 Exemplare</li>
<li><i>8 (2<span class="bruch template-frac" style="line-height:0"><sup style="font-size: 70%; vertical-align: 0.4em;">4</sup>⁄<sub style="font-size: 70%; vertical-align: 0em;">4</sub></span>) = 8</i> (1974), 100 Exemplare</li>
<li><i>7 twins</i> (1977), 80 Exemplare</li>
<li><i>7 verschiebungnen im gleichen system</i> (1979), 165 Exemplare</li>
<li><i>3 gleiche farbquanten (quadrat, dreieck, kreis)</i> (1983), 150 Exemplare</li>
<li><i>acht transcolorationen</i> (1986), 150 Exemplare</li>
<li><i>vier quantengleiche Variationen – aus blau und gelb wird rot und grün</i> (1989), 110 Exemplare</li>
<li><i>ohne titel</i> (1992–1994), 166 Exemplare</li></ol>
<p>Alle 14 Reihen sind abgebildet in: <i>max bill, die grafischen reihen.</i>, Hatje, Stuttgart 1995.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Design">Design</h3></div>
<ul><li>Zu Bills berühmtesten Werken gehört der <i><a href="Ulmer_Hocker" title="Ulmer Hocker">Ulmer Hocker</a></i>. Dieser kann als <a href="Sitzm%C3%B6bel" class="mw-redirect" title="Sitzmöbel">Sitz</a>, <a href="Beistelltisch" class="mw-redirect" title="Beistelltisch">Beistelltisch</a>, <a href="Pult" title="Pult">Rednerpult</a>, Teil eines <a href="Regal_(M%C3%B6belst%C3%BCck)" title="Regal (Möbelstück)">Regals</a>, <a href="Tablett" title="Tablett">Tablett</a> und Tragehilfe verwendet werden. Das <a href="M%C3%B6bel" title="Möbel">Möbel</a> wird heute in einer <a href="Lizenz" title="Lizenz">lizenzierten</a> <i><a href="Reproduktion" title="Reproduktion">Re-Edition</a></i> von der <a href="Z%C3%BCrich" title="Zürich">Zürcher</a> Firma <i>WB Form</i> analog zum Original hergestellt, das <a href="Fichten" title="Fichten">Fichten</a>- und <a href="Buche" class="mw-redirect" title="Buche">Buchenholz</a> stammt aus der Schweiz.</li>
<li>Eine andere bekannte Designarbeit sind die betont schlichten <a href="Zifferblatt" title="Zifferblatt">Zifferblätter</a> für <a href="Junghans" title="Junghans">Junghans</a> <a href="Armbanduhr" title="Armbanduhr">Armband</a>-, Küchen- und <a href="Uhr#Moderne" title="Uhr">Wanduhren</a>, die als Re-Edition wieder erhältlich sind.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Skulpturen">Skulpturen</h3></div>
<ul><li><i>Unendliche Schleife.</i> Gips auf Stahlgerüst mit oberflächlichem Alu-Spritzverfahren, 1935–1937, am <a href="Z%C3%BCrichsee" title="Zürichsee">Zürichsee</a>, 1948 zerstört</li>
<li><i>Rhythmus im Raum.</i> Granit, an der Kennedy-Brücke der <a href="Hamburg" title="Hamburg">Hamburger</a> <a href="Au%C3%9Fenalster" class="mw-redirect" title="Außenalster">Außenalster</a>, 1947–1948</li></ul>
<ul><li><i>Familie von fünf halben Kugeln.</i> Weißer Kunststein, Mathematisches Institut der <a href="Universit%C3%A4t_Karlsruhe" class="mw-redirect" title="Universität Karlsruhe">Universität Karlsruhe</a>, 1965–1966</li>
<li><i>Strahlung aus Durchdringung.</i> Museo cantonale d’arte di <a href="Lugano" title="Lugano">Lugano</a>, 1966–1969</li>
<li><i>Rotation um sich ausdehnendes Weiss.</i> Zürich, 1981</li>
<li><i>Einstein-Denkmal.</i> Ulm, 1982</li>
<li><i>Pavillon-Skulptur.</i> Zürich, 1983</li>
<li><i><a href="Kontinuit%C3%A4t_(Skulptur)" title="Kontinuität (Skulptur)">Kontinuität</a>.</i> <a href="Rosa_Sardo" title="Rosa Sardo">Rosa-Sardo</a>-Granit, <a href="Deutsche_Bank" title="Deutsche Bank">Deutsche Bank AG</a> <a href="Frankfurt_am_Main" title="Frankfurt am Main">Frankfurt am Main</a>, 1986, 2011 versetzt in den Park neben der Deutschen Bank.</li>
<li><i><a href="Bilds%C3%A4ulen-Dreiergruppe" title="Bildsäulen-Dreiergruppe">bildsäulen-dreiergruppe</a></i>. <a href="Daimler_AG" class="mw-redirect" title="Daimler AG">DaimlerChrysler</a>-Konzernzentrale in <a href="Stuttgart-M%C3%B6hringen" class="mw-redirect" title="Stuttgart-Möhringen">Stuttgart-Möhringen</a>, 1989, seit 2006 <a href="Mercedes-Benz_Welt" title="Mercedes-Benz Welt">Mercedes-Benz Center</a> der <a href="Mercedes-Benz_Welt" title="Mercedes-Benz Welt">Mercedes-Benz Welt</a> in <a href="Bad_Cannstatt" title="Bad Cannstatt">Stuttgart-Bad Cannstatt</a></li>
<li><a href="Endlose_Treppe" title="Endlose Treppe">Endlose Treppe</a> in <a href="Ludwigshafen_am_Rhein" title="Ludwigshafen am Rhein">Ludwigshafen am Rhein</a> (1991) und auf dem Seminarplatz in <a href="Dessau" title="Dessau">Dessau</a></li>
<li><i>Rhythmus im Raum.</i> Europäisches Patentamt, München, 1994</li>
<li><i>Raumplastik – Berlin dankt Frankreich.</i> Berliner <a href="Bezirk_Mitte" title="Bezirk Mitte">Bezirk Mitte</a>, 1994</li>
<li><i>Zwilling aus einer Viertelkugel.</i> Afrikanischer Granit, 1982, Vorplatz Theater <a href="Trier" title="Trier">Trier</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading4"><h4 id="Fotogalerie_«Familie_von_fünf_halben_Kugeln»"><span id="Fotogalerie_.C2.ABFamilie_von_f.C3.BCnf_halben_Kugeln.C2.BB"></span>Fotogalerie «Familie von fünf halben Kugeln»</h4></div>
<p>Vor dem Mathematischen Institut der Universität Karlsruhe
</p>
<ul class="gallery mw-gallery-traditional" style="max-width: 1215px;">
<li class="gallerybox" style="width: 235px">
<div class="thumb" style="width: 230px; height: 130px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 235px">
<div class="thumb" style="width: 230px; height: 130px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 235px">
<div class="thumb" style="width: 230px; height: 130px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 235px">
<div class="thumb" style="width: 230px; height: 130px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 235px">
<div class="thumb" style="width: 230px; height: 130px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"></div>
</li>
</ul>
<div class="mw-heading mw-heading4"><h4 id="Fotogalerie_«Pavillon-Skulptur»"><span id="Fotogalerie_.C2.ABPavillon-Skulptur.C2.BB"></span>Fotogalerie «Pavillon-Skulptur»</h4></div>
<p>Bei der Bahnhofstrasse Zürich, 1983
</p>
<ul class="gallery mw-gallery-traditional" style="max-width: 729px;">
<li class="gallerybox" style="width: 235px">
<div class="thumb" style="width: 230px; height: 230px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 235px">
<div class="thumb" style="width: 230px; height: 230px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"></div>
</li>
<li class="gallerybox" style="width: 235px">
<div class="thumb" style="width: 230px; height: 230px;"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="gallerytext"></div>
</li>
</ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Ehrungen_und_Auszeichnungen">Ehrungen und Auszeichnungen</h2></div>
<ul><li>1964: <a href="Ehrenmitglied" title="Ehrenmitglied">Ehrenmitgliedschaft</a>/Honorary Member of the <a href="American_Institute_of_Architects" title="American Institute of Architects">American Institute of Architects</a>, AIA</li>
<li>1968: Kunstpreis der Stadt Zürich</li>
<li>1979: <a href="Kulturpreis_der_Stadt_Winterthur" title="Kulturpreis der Stadt Winterthur">Kulturpreis der Stadt Winterthur</a></li>
<li>1982: <a href="Goslarer_Kaiserring" title="Goslarer Kaiserring">Kaiserring der Stadt Goslar</a></li>
<li>1988: Premio Marconi per Arte e Scienza, <a href="Bologna" title="Bologna">Bologna</a></li>
<li>1988: <a href="Piepenbrock-Preis_f%C3%BCr_Skulptur" class="mw-redirect" title="Piepenbrock-Preis für Skulptur">Piepenbrock-Preis für Skulptur</a>, <a href="Osnabr%C3%BCck" title="Osnabrück">Osnabrück</a></li>
<li>1990: Helmut-Kraft-Preis für bildende Künste, <a href="Stuttgart" title="Stuttgart">Stuttgart</a></li>
<li>1993: <a href="Praemium_Imperiale" title="Praemium Imperiale">Praemium Imperiale</a> des <a href="Tenn%C5%8D" title="Tennō">japanischen Kaisers</a>, <a href="Tokyo" class="mw-redirect" title="Tokyo">Tokyo</a></li>
<li>1994: Ehrendoktorwürde der <a href="ETH_Z%C3%BCrich" title="ETH Zürich">ETH Zürich</a><sup id="cite_ref-20" class="reference"><a href="#cite_note-20"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li>2004: <a href="Max-Bill-Platz" title="Max-Bill-Platz">Max-Bill-Platz</a> im Stadtkreis <a href="Oerlikon" title="Oerlikon">Oerlikon</a>, <a href="Stadtteile_der_Stadt_Z%C3%BCrich" title="Stadtteile der Stadt Zürich">Zürich</a> (fertiggestellt 2007), mit Max-Bill-Haus</li>
<li>2008: Max-Bill-Platz in seiner Heimatgemeinde <a href="Moosseedorf" title="Moosseedorf">Moosseedorf</a></li>
<li>2011: Max-Bill-Straße in Schwabing-Freimann in <a href="M%C3%BCnchen" title="München">München</a><sup id="cite_ref-21" class="reference"><a href="#cite_note-21"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li>2017: Max-Bill-Weg am Kunsthaus in der Stadt <a href="Rehau" title="Rehau">Rehau</a></li>
<li>2018: <a href="Max-Bill-Schule" title="Max-Bill-Schule">Max-Bill-Schule</a>, <a href="Berlin-Pankow" title="Berlin-Pankow">Berlin-Pankow</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Ausstellungen_(Auswahl)"><span id="Ausstellungen_.28Auswahl.29"></span>Ausstellungen (Auswahl)</h2></div>
<ul><li><i>max bill</i>, Kunsthaus Zürich, 1968/69 (mit Katalog)</li>
<li><i>max bill retrospektive</i>, Akademie der Künste, West-Berlin, 1976</li>
<li><i>max bill retrospektive</i>, Schirn Kunsthalle, Frankfurt am Main, 1987 (mit Katalog)</li>
<li><i>max bill</i>, Wilhelm-Hack-Museum, Ludwigshafen am Rhein, 1990 (mit Katalog)</li>
<li><i>Max Bill</i>, Pinacoteca comunale Locarno, 1991 (mit Katalog)</li>
<li><i>max bill</i>, Edward Totah Gallery, London, 1991</li>
<li><i>max bill</i>, Fondation Saner Studen, 1993 (mit Katalog)</li>
<li><i>max bill, die grafischen reihen</i>, Landratsamt Esslingen bei Stuttgart, 1995 (mit Katalog)</li>
<li><i>Max Bill. Eine Retrospektive</i>, <a href="Kunstmuseum_Stuttgart" title="Kunstmuseum Stuttgart">Kunstmuseum Stuttgart</a>, 10. September 2005 – 8. Januar 2006<sup id="cite_ref-22" class="reference"><a href="#cite_note-22"><span class="cite-bracket">[</span>22<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> (mit Katalog)</li>
<li><i>max bill</i>, Palazzo reale, Milano, 2006 (mit Katalog, Übernahme der Ausstellung im Kunstmuseum Stuttgart)</li>
<li><i>Max Bill: ohne Anfang, ohne Ende</i>. Museum Marta Herford, 2008 (mit Katalog)</li>
<li><i>max bill 100</i>, Pinacoteca communale Locarno</li>
<li><i>max bill. five decades</i>, Annely Juda Fine Art, London, 2011 (mit Katalog)</li>
<li><i>max bill global</i>, Zentrum Paul Klee Bern, 16. September 2021 – 9. Januar 2022 (mit Katalog)</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Publikationen">Publikationen</h2></div>
<ul><li>Max Bill: <i>Funktion und Funktionalismus. Schriften 1945–1988.</i> Benteli, Bern 2008, ISBN 978-3-7165-1522-8.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Literatur">Literatur</h2></div>
<ul><li><i>Max Bill, Retrospektive. Skulpturen Gemälde Graphik 1928–1987.</i> (Texte Christoph Vitali, Eduard Hüttinger, Max Bill.) Katalog Schirn Kunsthalle, Frankfurt/Zürich/Stuttgart 1987, ISBN 3-922608-79-5.</li>
<li>Museum Marta Herford (Hg.): <i>Max Bill: ohne Anfang, ohne Ende.</i> Scheidegger & Spiess, 2008, ISBN 978-3-85881-214-8.</li>
<li><a href="Zentrum_Paul_Klee" title="Zentrum Paul Klee">Zentrum Paul Klee</a> (Hg.): <i>Max Bill global.</i> Scheidegger & Spiess, 2021, ISBN 978-3-85881-697-9.</li>
<li>Annemarie Bucher: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/006183"><i>Max Bill.</i></a> In: <i><a href="Historisches_Lexikon_der_Schweiz" title="Historisches Lexikon der Schweiz">Historisches Lexikon der Schweiz</a></i>. <span style="white-space:nowrap;"> 10. August 2004</span>.</li>
<li>Thomas Buchsteiner, Otto Lotze:<i>max bill, maler, bildhauer, architekt, designer.</i> Ostfildern-Ruit 2005, ISBN 3-7757-1641-6.</li>
<li>Luciano Caramel, Angela Thomas: <i>Max Bill.</i> Pinacoteca Communale Casa Rusca, Locarno / Fidia Edizione d’Arte, Lugano 1991, ISBN 88-7269-011-0.</li>
<li>Jürgen Claus: <i>Das Energiefeld der Farbe: Max Bill.</i> In: ders.: <i>Kunst heute.</i> Rowohlt Verlag, 1965.</li>
<li><a href="Bernd_Gr%C3%B6nwald" title="Bernd Grönwald">Bernd Grönwald</a>: <i>Max Bill in Weimar.</i> In: <i>Bildende Kunst,</i> 8. Berlin 1987, S. 349–351.</li>
<li>Gerd Fischer: <i>Der Koloss von Frankfurt: Die „Kontinuität“ von Max Bill.</i> In: <i>Mitteilungen der Deutschen Mathematiker-Vereinigung,</i> Heft 4/1999, S. 22–23.</li>
<li>Sören Fischer: <i>Streifzüge durch eine Welt der Ungegenständlichkeit. László Moholy-Nagy, Theo van Doesburg, Max Bill</i>. In: Sören Fischer, Dieter Scheid (Hrsg.): <i>Konkret Kunst.</i> Ausst.-Kat. Museum Pfalzgalerie Kaiserslautern. Kaiserslautern 2023, ISBN 978-3-89422-234-5, S. 8–25.</li>
<li><a href="Eduard_H%C3%BCttinger" title="Eduard Hüttinger">Eduard Hüttinger</a>: <i>Max Bill.</i> abc Verlag, Zürich 1977, ISBN 3-85504-043-5.</li>
<li>Eduard Hüttinger: <i>Max Bill.</i> Edition Cantz, Stuttgart 1987 (erweiterte Ausgabe) ISBN 3-922608-79-5.</li>
<li>Gregor Nickel, Michael Rottmann: <i>Mathematische Kunst: Max Bill in Stuttgart.</i> In: <i>Mitteilungen der Deutschen Mathematiker-Vereinigung,</i> Band 14, Heft 3/2006, S. 150–159.</li>
<li>Arturo Carlo Quintavalle: <i>Max Bill.</i> Università Commune Provincia di Parma, Quaderni 38, 1977.</li>
<li><a href="Frank_Raberg" title="Frank Raberg">Frank Raberg</a>: <cite style="font-style:italic">Biografisches Lexikon für Ulm und Neu-Ulm 1802–2009</cite>. Süddeutsche Verlagsgesellschaft im Jan Thorbecke Verlag, Ostfildern 2010, ISBN 978-3-7995-8040-3, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>43</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Max+Bill&rft.au=Frank+Raberg&rft.btitle=Biografisches+Lexikon+f%C3%BCr+Ulm+und+Neu-Ulm+1802-2009&rft.date=2010&rft.genre=book&rft.isbn=9783799580403&rft.pages=43&rft.place=Ostfildern&rft.pub=S%C3%BCddeutsche+Verlagsgesellschaft+im+Jan+Thorbecke+Verlag" style="display:none"> </span></li>
<li>Thomas Reinke, Gordon Shrigley: <i>Max Bill: HfG Ulm: Drawing and Redrawing: Atelierwohnungen, Studentenwohnturm.</i> marmalade, 2006, ISBN 978-0-9546597-1-4.</li>
<li><a href="Thorsten_Scheer" title="Thorsten Scheer">Thorsten Scheer</a>: <i>Die Infragestellung des Werkcharakters in der Architektur. Über ein Bauwerk von Max Bill in weitergehender Absicht.</i> In: <i>InSitu. Zeitschrift für Architekturgeschichte,</i> Worms 01/2010.</li>
<li>Emil Schwarz: <i>Im Wissen der Zeit oder Der Sinn, den die Schönheit erzeugt, Hommage à Max Bill.</i> Ein dichterischer Nachvollzug mit dem Essay <i>Wirklichkeit oder Realität</i>. NAP Verlag, Zürich 2010, ISBN 978-3-9523615-4-2.</li>
<li><a href="Werner_Spies" title="Werner Spies">Werner Spies</a>: <i>Kontinuität. Granit-Monolith von Max Bill.</i> Busche, Dortmund 1986, ISBN 3-925086-01-3.</li>
<li>René Spitz: <i>hfg ulm. der blick hinter den vordergrund. die politische geschichte der hochschule für gestaltung ulm 1953–1968.</i> Stuttgart/London 2002, ISBN 3-932565-16-9. (Zur Geschichte der HfG Ulm von der Gründung 1953 bis zur Schließung 1968.)</li>
<li>Angela Thomas: <i>Max Bill und seine Zeit.</i> 2 Bände.
<ul><li>Band 1: <i>Mit subversivem Glanz (1908–1939).</i> Scheidegger & Spiess, Zürich 2008, ISBN 978-3-85881-227-8.</li>
<li>Band 2: <i>Von konstruktiver Klarheit (1940–1952).</i> Hauser & Wirth Publishers, Zürich 2023, ISBN 978-3-906915-68-5.</li></ul></li>
<li>Jakob Bill: <i>Max Bill am Bauhaus.</i> Benteli, Bern 2008, ISBN 978-3-7165-1554-9.</li>
<li>Udo Weilacher: <i>Kontinuität (Max Bill).</i> In: Udo Weilacher: <i>Visionäre Gärten. Die modernen Landschaften von Ernst Cramer.</i> Basel/Berlin/Boston 2001, ISBN 3-7643-6568-4.</li>
<li>Roberto Fabbri: <i>Max Bill in Italia. Lo spazio logico dell’architettura.</i> Bruno Mondadori Editore, Mailand 2011, ISBN 978-88-6159-606-1.</li>
<li>Roberto Fabbri: <i>Max Bill. Espaces.</i> Infolio Éditions, Gollion/Paris 2017, ISBN 978-2-88474-463-8.</li>
<li>Da Silva Paiva, Rodrigo Otávio: <i>Max Bill no Brasil.</i> 2011, ISBN 978-3-943347-13-5.</li>
<li><a href="Hans_Rudolf_Bosshard" title="Hans Rudolf Bosshard">Hans Rudolf Bosshard</a>: <i>Max Bill kontra Jan Tschichold. Der Typografiestreit der Moderne.</i> Niggli, Sulgen [u. a.] 2012, ISBN 978-3-7212-0833-7.</li>
<li>Daniel P. Meister, Dagmar Meister-Klaiber: <i>einfach komplex – max bill und die architektur der hfg Ulm.</i> Scheidegger & Spiess, Zürich 2018, ISBN 978-3-85881-613-9.</li>
<li>Jakob Bill u. a.:<i> Max Bill. arquitecto. architect.</i> In: <i>2G. Revista internacional de arquitectura. International Architecture Review,</i> Nr. 29/30, 2004 (spanisch und englisch). G. Gili, Barcelona 2004, ISBN 978-84-252-1956-6.</li>
<li>Knute Stiles: <i>Max Bill: Elective Infinities.</i> In: <i>Art in America,</i> Mai/Juni 1975, S. 68–71.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Film">Film</h2></div>
<ul><li><i><a href="Bill_%E2%80%93_das_absolute_Augenmass" class="mw-redirect" title="Bill – das absolute Augenmass">Bill – das absolute Augenmass</a></i>. Kinofilm von <a href="Erich_Schmid_(Autor)" title="Erich Schmid (Autor)">Erich Schmid</a>, 93 min., 35mm + DVD, Ariadnefilm, Zumikon 2008.<sup id="cite_ref-23" class="reference"><a href="#cite_note-23"><span class="cite-bracket">[</span>23<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li><i>Max Bill.</i> Buch und Regie: <a href="Klaus_Peter_Dencker" title="Klaus Peter Dencker">Klaus Peter Dencker</a>. (TV-Beitrag, 12 Minuten.) <a href="Saarl%C3%A4ndischer_Rundfunk" title="Saarländischer Rundfunk">Saarländischer Rundfunk</a>, 1976.</li>
<li><i>22 Fragen an Max Bill.</i> Film von <a href="Georg_Radanowicz" title="Georg Radanowicz">Georg Radanowicz</a>, 16mm, 1969.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Podcast">Podcast</h2></div>
<ul><li>Gespräch mit Angela Thomas (Bill-Wittwe und Kunsthistorikerin) und Erich Schmid (Autor des Films "max bill – das absolute augenmaß"): <a rel="nofollow" class="external text" href="https://open.spotify.com/episode/4uC1dD7KtiIVKBynIj3eGk">"Max Bill | Angela Thomas & Erich Schmid" on bauhaus faces podcast</a>, Host: Dr. Anja Guttenberger, veröffentlicht am 1. Sep. 2025</li>
<li>Gespräch mit Angela Thomas, Erich Schmid und Martin Mäntele (Leiter HfG Archiv) über Leben und Werk von Max Bill: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://open.spotify.com/episode/1PcUhCotjnJB9ugb7iM0hf">"Max Bill | Angela Thomas, Erich Schmid & Martin Mäntele" on bauhaus faces podcast</a>, Host: Dr. Anja Guttenberger, veröffentlicht am 18. Aug. 2025, in Englisch</li>
<li>Gespräch mit Martin Mäntele (HfG Archiv, Ulm) über die HfG Ulm und Max Bills Rolle darin: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://open.spotify.com/episode/2o6rDKkegeDzkZuEviDmPe">"HfG Ulm | Martin Mäntele"</a>, Host: Dr. Anja Guttenberger, veröffentlicht am 23. Aug. 2025, in Englisch</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Weblinks">Weblinks</h2></div>
<div class="sisterproject" style="margin:0.1em 0 0 0;"><div class="noresize noviewer" style="display:inline-block; line-height:10px; min-width:1.6em; text-align:center;" aria-hidden="true" role="presentation"><span class="mw-default-size" typeof="mw:File"><span title="Commons"></span></span></div><b><span class=""><a class="external text" href="https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Max_Bill?uselang=de"><span lang="en">Commons</span>: Max Bill</a></span></b> – Sammlung von Bildern, Videos und Audiodateien</div>
<ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://nb-helveticat.primo.exlibrisgroup.com/discovery/search?query=any,contains,%22Max+Bill%22&tab=LibraryCatalog&search_scope=MyInstitution&vid=41SNL_51_INST:helveticat&lang=de&offset=0">Publikationen von und über Max Bill</a> im Katalog Helveticat der <a href="Schweizerische_Nationalbibliothek" title="Schweizerische Nationalbibliothek">Schweizerischen Nationalbibliothek</a></li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=118510878">Literatur von und über Max Bill</a> im Katalog der <a href="Deutsche_Nationalbibliothek" title="Deutsche Nationalbibliothek">Deutschen Nationalbibliothek</a></li>
<li>Juerg Albrecht: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://recherche.sik-isea.ch/de/sik:person-4000286"><span style="font-style:italic;">Max Bill.</span></a> In: <i><a href="SIKART_Lexikon_zur_Kunst_in_der_Schweiz" title="SIKART Lexikon zur Kunst in der Schweiz">Sikart</a></i><span class="editoronly" style="display:none;"></span></li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.winterthur-glossar.ch/max-bill"><i>Max Bill</i></a> im <a href="Winterthur_Glossar" title="Winterthur Glossar">Winterthur Glossar</a>.</li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.maxbill.ch/">Max Bill Georges Vantongerloo Stiftung</a></li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.bill-stiftung.ch/">Max, Binia + Jakob Bill Stiftung</a></li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://bauhauskooperation.de/wissen/das-bauhaus/koepfe/biografien/biografie-detail/person-Bill-Max-1448">Max Bill</a> in bauhauskooperation.de</li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://medienarchiv.zhdk.ch/entries/2a834c80-5ba2-4647-b122-8ba6ee3a91ad">«22 Fragen an Max Bill» von Georg Radanowicz, Film 1969</a> im Medienarchiv der <a href="ZHdK" class="mw-redirect" title="ZHdK">ZHdK</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Einzelnachweise">Einzelnachweise</h2></div>
<ol class="references">
<li id="cite_note-1"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-1">↑</a></span> <span class="reference-text">vgl. Angela Thomas: mit subversivem glanz. max bill und seine zeit. band 1, 1908–1939. Zürich: Scheidegger & Spiess, 2008, S. 89–91.</span>
</li>
<li id="cite_note-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-2">↑</a></span> <span class="reference-text">Angela Thomas: mit subversivem glanz. max bill und seine zeit. band 1: 1908–1939. Zürich: Scheidegger & Spiess, 2008, S. 280.</span>
</li>
<li id="cite_note-3"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-3">↑</a></span> <span class="reference-text">Thomas 2008, S. 280 und S. 289.</span>
</li>
<li id="cite_note-4"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-4">↑</a></span> <span class="reference-text">Vgl. Thomas 2008, S. 304–306.</span>
</li>
<li id="cite_note-5"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-5">↑</a></span> <span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://recherche.sik-isea.ch/de/sik:person-11083826"><span style="font-style:italic;">Binia Bill.</span></a> In: <i><a href="SIKART_Lexikon_zur_Kunst_in_der_Schweiz" title="SIKART Lexikon zur Kunst in der Schweiz">Sikart</a></i>, abgerufen am 27. November 2024.<span class="editoronly" style="display:none;"></span></span>
</li>
<li id="cite_note-6"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-6">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">jst: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.luzernerzeitung.ch/kultur/in-erinnerung-an-david-bill-ld.1058971"><i>Ausstellung in Erinnerung an David Bill.</i></a> In: <i>Luzerner Zeitung.</i> 4. Oktober 2018,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 3. Juli 2023</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AMax+Bill&rft.title=Ausstellung+in+Erinnerung+an+David+Bill&rft.description=Ausstellung+in+Erinnerung+an+David+Bill&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.luzernerzeitung.ch%2Fkultur%2Fin-erinnerung-an-david-bill-ld.1058971&rft.creator=jst&rft.date=2018-10-04"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-7"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-7">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><i>?</i> Ehemals im <style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r250917974">
/* start https://de.wikipedia.org/ */
.mw-parser-output .dewiki-iconexternal>a{background-position:center right!important;background-repeat:no-repeat!important}body.skin-minerva .mw-parser-output .dewiki-iconexternal>a{background-image:url("./_mw_/OOjs_UI_icon_external-link-ltr-progressive.svg")!important;background-size:10px!important;padding-right:13px!important}body.skin-timeless .mw-parser-output .dewiki-iconexternal>a,body.skin-monobook .mw-parser-output .dewiki-iconexternal>a{background-image:url("./_mw_/MediaWiki_external_link_icon.svg")!important;padding-right:13px!important}body.skin-vector .mw-parser-output .dewiki-iconexternal>a{background-image:url("./_mw_/Link.ernal-small-ltr-progressive.svg")!important;background-size:0.857em!important;padding-right:1em!important}
/* end https://de.wikipedia.org/ */
</style><span class="dewiki-iconexternal"><a class="external text" href="https://redirecter.toolforge.org/?url=https%3A%2F%2Fwww.kunstundkulturstiftungbaselland.ch%2Fwp-content%2Fuploads%2F2015%2F11%2FBillundHinterreiter.pdf">Original</a></span> (nicht mehr online verfügbar)<span>;</span><span class="Abrufdatum"> abgerufen am 12. Mai 2023</span>.<span style="display:none"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://deadurl.invalid/https://www.kunstundkulturstiftungbaselland.ch/wp-content/uploads/2015/11/BillundHinterreiter.pdf">@1</a></span><span style="display:none"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.kunstundkulturstiftungbaselland.ch/wp-content/uploads/2015/11/BillundHinterreiter.pdf">@2</a></span><span style="display:none">Vorlage:Toter Link/www.kunstundkulturstiftungbaselland.ch</span> <small>(Seite nicht mehr abrufbar. <a rel="nofollow" class="external text" href="http://timetravel.mementoweb.org/list/2010/https://www.kunstundkulturstiftungbaselland.ch/wp-content/uploads/2015/11/BillundHinterreiter.pdf">Suche in Webarchiven</a>)</small></span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AMax+Bill&rft.title=%3F&rft.description=%3F&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.kunstundkulturstiftungbaselland.ch%2Fwp-content%2Fuploads%2F2015%2F11%2FBillundHinterreiter.pdf"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-8"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-8">↑</a></span> <span class="reference-text">vgl. Angela Thomas: Biografie zu Georges Vantongerloo, in: Für eine neue Welt: Georges Vantongerloo und seine Kreise von Mondrian bis Bill. (Ausstellungskatalog). Zürich: Scheidegger & Spiess, 2009, S. 255–274, hier S. 262.</span>
</li>
<li id="cite_note-9"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-9">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://editionsanthonykrafft.com/aff/aff-10/634/villas-a-erberich-de-max-bill/"><i>Villas a Erberich de Max Bill.</i></a> In: <i>Editions Anthony Krafft.</i> 1964,<span class="Abrufdatum"> abgerufen am 11. Juni 2025</span> (französisch).</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AMax+Bill&rft.title=Villas+a+Erberich+de+Max+Bill&rft.description=Villas+a+Erberich+de+Max+Bill&rft.identifier=https%3A%2F%2Feditionsanthonykrafft.com%2Faff%2Faff-10%2F634%2Fvillas-a-erberich-de-max-bill%2F&rft.date=1964&rft.language=fr"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-film_bill_das_absolute_augenmass-10"><span class="mw-cite-backlink">↑ <sup><a href="#cite_ref-film_bill_das_absolute_augenmass_10-0">a</a></sup> <sup><a href="#cite_ref-film_bill_das_absolute_augenmass_10-1">b</a></sup></span> <span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.maxbillfilm.ch/"><i>Max Bill – das absolute Augenmass.</i></a> In: <i>maxbillfilm.ch</i> (Film von Erich Schmid).</span>
</li>
<li id="cite_note-die_hueter_des_max-bill-hauses-11"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-die_hueter_des_max-bill-hauses_11-0">↑</a></span> <span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.tagblatt.ch/kultur/die-hueter-des-max-bill-hauses-ld.1092371"><i>Die Hüter des Max-Bill-Hauses.</i></a> In: <i><a href="St._Galler_Tagblatt" title="St. Galler Tagblatt">St. Galler Tagblatt</a></i> vom 9. Februar 2019.</span>
</li>
<li id="cite_note-12"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-12">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.maxbill.ch/pagina.php?0,5,5"><i>haus bill – maxbill.ch | Haus Bill / Stiftung : die mbgv stiftung.</i></a><span class="Abrufdatum"> Abgerufen am 12. Mai 2023</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AMax+Bill&rft.title=haus+bill+%E2%80%93+maxbill.ch+%7C+Haus+Bill%E2%80%89%2F%E2%80%89Stiftung+%3A+die+mbgv+stiftung&rft.description=haus+bill+%E2%80%93+maxbill.ch+%7C+Haus+Bill%E2%80%89%2F%E2%80%89Stiftung+%3A+die+mbgv+stiftung&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.maxbill.ch%2Fpagina.php%3F0%2C5%2C5"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-13"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-13">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite">Handelsregister des Kantons Zürich: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://zh.chregister.ch/cr-portal/auszug/auszug.xhtml?uid=CHE-110.402.441"><i>Max Bill/Georges Vantongerloo Stiftung.</i></a><span class="Abrufdatum"> Abgerufen am 12. Mai 2023</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AMax+Bill&rft.title=Max+Bill%2FGeorges+Vantongerloo+Stiftung&rft.description=Max+Bill%2FGeorges+Vantongerloo+Stiftung&rft.identifier=https%3A%2F%2Fzh.chregister.ch%2Fcr-portal%2Fauszug%2Fauszug.xhtml%3Fuid%3DCHE-110.402.441&rft.creator=Handelsregister+des+Kantons+Z%C3%BCrich"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-14"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-14">↑</a></span> <span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.nextroom.at/article.php?id=38278">Florian Dreher: <i>Die Politik der kleinen Schritte oder der behutsame Mensch. Max Bill als Politiker</i>(Nextroom.at; 14. April 2014)</a>; eingesehen am 14. Januar 2017.</span>
</li>
<li id="cite_note-15"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-15">↑</a></span> <span class="reference-text">Zur Zeitschrift <i>letzte Politik</i> siehe <a rel="nofollow" class="external text" href="http://ur.dadaweb.de/dada-p/P0001647.shtml">Dadaweb: <i>Letzte Politik</i></a>; eingesehen am 14. Januar 2017.</span>
</li>
<li id="cite_note-16"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-16">↑</a></span> <span class="reference-text">Siehe dazu <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.maxbill.ch/downloads/kulturtage-hausbill-okt2016.pdf">MaxBill.ch: <i>Kulturtage Haus Bill</i> (Oktober 2016). S. 40f</a>; eingesehen am 14. Januar 2017.</span>
</li>
<li id="cite_note-17"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-17">↑</a></span> <span class="reference-text">letzte politik, «<a href="W%C3%A4ra" title="Wära">wära</a>»-Beilage, Berlin, April 1929.</span>
</li>
<li id="cite_note-18"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-18">↑</a></span> <span class="reference-text">Erich Schmid: <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.erichschmid.ch/data_publ/txt_101_de.php"><i>Der politische Bill.</i></a> In: <i>maxbillfilm.ch</i>, 21. November 2007.</span>
</li>
<li id="cite_note-19"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-19">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.bill-stiftung.ch/maxbill.htm"><i>max, binia + jakob bill stiftung.</i></a><span class="Abrufdatum"> Abgerufen am 22. November 2018</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AMax+Bill&rft.title=max%2C+binia+%2B+jakob+bill+stiftung&rft.description=max%2C+binia+%2B+jakob+bill+stiftung&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.bill-stiftung.ch%2Fmaxbill.htm"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-20"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-20">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.maxbill.ch/pagina.php?0,1,0/"><i>Biografie Max Bill auf maxbill.ch.</i></a><span class="Abrufdatum"> Abgerufen am 5. Januar 2023</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AMax+Bill&rft.title=Biografie+Max+Bill+auf+maxbill.ch&rft.description=Biografie+Max+Bill+auf+maxbill.ch&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.maxbill.ch%2Fpagina.php%3F0%2C1%2C0%2F"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-21"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-21">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://stadtgeschichte-muenchen.de/strassen/d_strasse.php?id=6088"><i>Max-Bill-Straße in München Schwabing-Freimann.</i></a><span class="Abrufdatum"> Abgerufen am 17. Dezember 2018</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AMax+Bill&rft.title=Max-Bill-Stra%C3%9Fe+in+M%C3%BCnchen+Schwabing-Freimann&rft.description=Max-Bill-Stra%C3%9Fe+in+M%C3%BCnchen+Schwabing-Freimann&rft.identifier=https%3A%2F%2Fstadtgeschichte-muenchen.de%2Fstrassen%2Fd_strasse.php%3Fid%3D6088"> </span></span>
</li>
<li id="cite_note-22"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-22">↑</a></span> <span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.kunstmuseum-stuttgart.de/index.php?site=Ausstellungen;Archiv&id=1"><i>Max Bill. Eine Retrospektive</i></a> In: <i><a href="Kunstmuseum_Stuttgart" title="Kunstmuseum Stuttgart">Kunstmuseum Stuttgart</a></i>, aufgerufen am 31. März 2016.</span>
</li>
<li id="cite_note-23"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-23">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="cite"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.erichschmid.ch/page.php?0,3,0,6"><i><i>Max Bill – das absolute Augenmass</i> auf erichschmid.ch.</i></a><span class="Abrufdatum"> Abgerufen am 5. Oktober 2022</span>.</span><span style="display: none;" class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Adc&rfr_id=info%3Asid%2Fde.wikipedia.org%3AMax+Bill&rft.title=%27%27Max+Bill+%E2%80%93+das+absolute+Augenmass%27%27+auf+erichschmid.ch&rft.description=%27%27Max+Bill+%E2%80%93+das+absolute+Augenmass%27%27+auf+erichschmid.ch&rft.identifier=https%3A%2F%2Fwww.erichschmid.ch%2Fpage.php%3F0%2C3%2C0%2C6"> </span></span>
</li>
</ol>
<div class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1 navigation-not-searchable normdaten-typ-p" style="border-style: solid; border-width: 1px; clear: left; margin-bottom:1em; margin-top:1em; padding: 0.25em; overflow: hidden; word-break: break-word; word-wrap: break-word;" id="normdaten">
<div style="display: table-cell; vertical-align: middle; width: 100%;">
<div>
Normdaten (Person): <a href="Gemeinsame_Normdatei" title="Gemeinsame Normdatei">GND</a>: <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://d-nb.info/gnd/118510878">118510878</a></span> | <a href="Library_of_Congress_Control_Number" title="Library of Congress Control Number">LCCN</a>: <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://id.loc.gov/authorities/n50011175">n50011175</a></span> | <a href="Web_NDL_Authorities" title="Web NDL Authorities">NDL</a>: <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/00433307">00433307</a></span> | <a href="Virtual_International_Authority_File" title="Virtual International Authority File">VIAF</a>: <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://viaf.org/viaf/59159466/">59159466</a></span> | </div>
</div></div>
</div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Dieser Artikel wurde von <a class="external text" title="Zuletzt bearbeitet am 2025-09-26" href="https://de.wikipedia.org/wiki/?title=Max_Bill&oldid=260076444">Wikipedia</a> herausgegeben. Der Text ist unter <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.de">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a> verfügbar, sofern nicht anders angegeben. Für die Mediendateien können zusätzliche Bedingungen gelten.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>
</body></html>